Genel

Basit Yargılama Usulü Nedir? Hangi Durumlarda Uygulanır?

Giriş

Seri muhakeme usulü ile birlikte uygulamaya giren basit yargılama usulü yalnızca ceza yargılamaları için düzenlenmiştir. İdare, vergi ve özel hukuk davaları için söz konusu değildir.

Ceza muhakemesinde yargılama usulleri, davanın niteliğine, suçun ağırlığına ve hukuki ihtiyacına göre farklılık göstermektedir. Bu kapsamda, basit yargılama usulü, cezası yüksek olmayan suçlara ilişkin yargılamaların hızlı ve etkin bir şekilde sonuçlandırılması amacıyla düzenlenmiş özel bir usuldür. Bu usulün temel amacı, hem mahkeme iş yükünü azaltmak hem de adalet hizmetine hızlı erişim sağlamaktır. Ayrıca mahkumiyet halinde sonuç cezadan indirim yapılması söz konusudur.

Basit Yargılama Usulünün Kapsamı

Basit yargılama usulü, Ceza Muhakemesi Kanununun (CMK) 251 ve 252. maddelerinde düzenlenmiştir. Usul, sürecin sadeleştirilmesi ve dava sonuçlarının hızlandırılması üzerine kuruludur.

Basit yargılama usulü, esasen özel yargılama usulü niteliğindedir ve normal yargılama usulünden farklı olarak daha sınırlı işlemler içerir. Mahkeme, belli şartların varlığı halinde duruşma yapmadan hüküm kurabilir. Ayrıca, basit yargılama usulü kapsamına giren suçlar belli sınırların altında cezası olan suçlardır ve asliye ceza mahkemelerinin görev alanına girer.

Basit yargılama usulü uygulanabilmesi için;

• Yargılama, asliye ceza mahkemelerinde gerçekleşmeli,
• İddianame kabul edilmiş olmalı,
• Dava konusu suç, Adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren bir suç olmalı,
• Yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik halleri ile soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlardan biri olmamalı,
• Suç, basit yargılama usulüne girmeyen bir suçla birlikte işlenmiş olmamalı.
• Duruşma günü henüz belirlenmemiş olmalı,
• Basit yargılama usulüne itiraz edilmemelidir.

Basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilirse Mahkeme iddianameyi sanık, mağdur ve şikayetçiye tebliğ eder.

Tebligatta duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği belirtilir.

Mahkeme toplanması gereken belgeleri ilgili kurum ve kuruluşlardan talep eder.

Tarafların beyan ve savunmalarını tebligatı aldıktan sonra 2 hafta içinde yazılı olarak Mahkemeye sunmaları gerekir. Bu aşamada ceza hukuku alanında çalışan bir avukattan profesyonel yardım almak faydalı olacaktır.

Taraflara beyan ve savunma için verilen 2 haftalık süre dolduktan sonra Mahkeme duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan karar verebilir.

Eğer ceza verilmişse; basit yargılama usulünün uygulandığı durumlarda sonuç ceza 1/4 oranında indirilir.

Şartlar sağlanmışsa Mahkeme kısa süreli hapis cezasını seçenek yaptırımlara çevrilebilir, hapis cezasını erteleyebilir ya da HAGB kararı verebilir. HAGB kararı verilebilmesi için, uygulanmasına sanık tarafından yazılı olarak karşı çıkılmaması gerekir.

Asliye ceza mahkemesi, hüküm kurarken itiraz hakkının bulunduğunu ve nasıl itiraz edilebileceğini belirtir.

Mahkeme gerekli görürse duruşma açabilir, genel yargılama usullerine göre devam edebilir.

Basit Yargılama Usulüne İtiraz 

Basit yargılama usulüne göre yapılan yargılama sonucu kurulan hükme, yani mahkeme kararına itiraz edilebilir.

Süresi içinde itiraz edilmez ise karar kesinleşir.

İtiraz edilirse, başka bir hakim tarafından normal yargılama usullerine göre duruşma açılır.

Duruşma yer ve zamanı taraflara tebliğ edilir. Tebligatta yokluklarında duruşma yapılabileceği ve karar verilebileceği belirtilir.

Duruşma taraflar gelmese dahi yapılır ve karar verilebilir.

Duruşmayı gerçekleştiren mahkeme, önceki mahkemenin, yani basit yargılama usulüne göre hüküm kuran mahkemenin kararı ile bağlı değildir. Farklı şekilde değerlendirme yapabilir ve hüküm kurabilir. Ancak itirazı yapan kişi sanık değil de diğer kişilerden biriyse mahkumiyet halinde yine 1/4  oranında indirim uygulanır.

Sonraki yargılamada sanık lehine karar verilirse, itiraz etmemiş olsa bile diğer sanıklar da yararlanır.

Tekrar yapılan yargılama sonucu verilen karara karşı kanun yollarına başvurulabilir.

Eğer duruşma yapılmadan önce, basit yargılama usulüne yapılan itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz, itiraz edilmemiş sayılır.

İtiraz süresinde değilse ya da itiraz hakkı olmayan biri tarafından yapılmışsa dosya, itirazı incelemeye yetkili olan ağır ceza mahkemesine gönderilir. Ağır ceza mahkemesi, bu sebepler yönünden incelemesini yapar ve kararını gereği için asliye ceza mahkemesine gönderir.

İtiraz yargılama giderine, vekalet ücretine veya maddi hataya ilişkin ise asliye ceza mahkemesi itirazı yerinde görürse kararı düzeltir, yerinde görmezse ağır ceza mahkemesine gönderir.

Basit Yargılama Usulünün Avantajları ve Eleştiriler

Basit yargılama usulü, özellikle adaletin hızlı işlemesi ve mahkeme yükünün azalması bakımından önemli avantajlar sunmaktadır.

Konu ile ilgili bazı eleştiriler, usulün sanıkların savunma hakkının kısıtlanmasına yol açabileceğini ve usulün yanlış uygulanması halinde adil yargılanma ilkesinin zarar görebileceğini ileri sürmektedir.

Sonuç

Basit yargılama usulü, ceza muhakemesinde kolaylık ve hız sağlamak amacıyla geliştirilmiş bir yöntemdir. Ancak, usulün doğru uygulanması ve insanların temel haklarının korunması gerekmektedir. Bu nedenle, mahkemelerin basit yargılama usulüne başvururken dosyanın niteliğini ve hukuki gereklilikleri dikkatle değerlendirmesi gerekmektedir.

Basit yargılama usulüne ilişkin olarak eline tebligat ulaşan kişinin vakit kaybetmeden ceza hukuku alanında çalışan bir avukata başvurarak hukuki danışmanlık ya da vekalet vererek hukuki temsil hizmeti alması haklarını savunma yolunda önem taşımaktadır.

Bu noktada bir not: Avukat olmayan ancak kendisini avukat olarak tanıtan kişilere dikkat ediniz. Avukatlık yapma yetkisi olanların tamamı Türkiye Barolar Birliği levhasına ve bulundukları şehrin baro levhasına kayıtlıdır. Avukatların Türkiye Barolar Birliği sicil numarası ve baro sicil numarası bulunur.